ผมเพิ่งสอบ Excel ของ W3Schools มาครับ

ถามว่าเป็นไง
ตอบสั้น ๆ อย่าสอบเลย

คือถ้าคุณอยากทดสอบความรู้ตัวเอง หรืออยากลองสอบสนุก ๆ (เหมือนผม) แนะนำว่าอย่าเลย
เพราะคุณจะรู้สึกเสียเวลาและเสียอารมณ์

[ทำไม?]

ผมจะเล่าให้ฟังสั้น ๆ ละกัน

ข้อสอบมี 2 แบบคือ Standard Exam และ Adaptive Exam

อธิบายง่าย ๆ Standard Exam คือ Basic
Adaptive Exam คือ Intermediate

ใช่, ไม่มี Advanced
ในมุมมองของผม Adaptive Exam ห่างไกลกับคำว่า Advanced

ด้วยความอยากรู้ ผมจึงลองสอบทั้ง 2 แบบ

[เริ่มจาก Standard Exam]

สรุปแบบรวดรัด ถ้าคุณอยากทดสอบความรู้ ให้ข้าม Standard Exam แล้วไปสอบ Adaptive Exam เลย
(ไม่ว่าคุณจะเก่งหรือไม่เก่ง Excel ก็ตาม)

เพราะคำถามบางอย่างพื้นฐานมากจนเกินไป
หรือสิ่งที่ถามบางอย่างอาจไม่ได้ใช้ในชีวิตจริง

เช่น ถามเกี่ยวกับฟังก์ชัน XOR
ซึ่งในทางปฏิบัติ เราแทบไม่ใช้ฟังก์ชันนี้เลย

[XOR คืออะไร?]

สำหรับคนที่ไม่รู้จักฟังก์ชัน XOR ขออธิบายสั้น ๆ ครับ

XOR คือฟังก์ชันที่ใช้เชื่อมเงื่อนไขเข้าด้วยกัน (คล้ายฟังก์ชัน OR แต่ไม่เหมือน)
ให้ผลลัพธ์เป็น TRUE หรือ FALSE

ให้ผลลัพธ์เป็น TRUE ถ้าจำนวนเงื่อนไขที่เป็นจริงเป็นเลขคี่
ให้ผลลัพธ์เป็น FALSE ถ้าจำนวนเงื่อนไขที่เป็นจริงเป็นเลขคู่

แค่ฟังก็งงแล้วใช่ไหมครับ 😅

ในทางปฏิบัติ เราแทบไม่ใช้ฟังก์ชัน XOR เลย
ถ้าจะใช้ ก็ใช้ในงานโปรแกรมมิ่ง ซึ่งไม่ใช่งานระดับพื้นฐาน

นอกจากนี้ บางคำถามก็ใช้ในชีวิตจริงน้อยมาก เช่น ฟังก์ชัน STDEV.P, MODE, MEDIAN
ฟังก์ชันพวกนี้เป็นฟังก์ชันทางสถิติ บางคนใช้ Excel มา 10 ปีแล้ว แต่อาจไม่เคยใช้ฟังก์ชันเหล่านี้ก็เป็นได้

บางคำถามก็พื้นฐานมากเกินไปจนวัดอะไรไม่ได้ เช่น
ถ้าต้องการรวมตัวเลข ใช้ฟังก์ชันอะไร (คำตอบคือ SUM)
ถ้าต้องการหารตัวเลข ใช้เครื่องหมายอะไร (คำตอบคือ / )

สรุปสั้น ๆ ไม่ต้องสอบ Standard Exam

[Adaptive Exam]

มาคุยเรื่องข้อสอบ Adaptive Exam กันบ้าง

ข้อสอบนี้เป็นการวัดความรู้ Excel ระดับกลาง (Intermediate หรือค่อนข้างไป Basic ด้วยซ้ำ)
ไม่ได้ใกล้เคียงกับคำว่า Advanced เลย

บางคำถามยังคงพื้นฐานมากเกินไป เช่น
ฟังก์ชัน VLOOKUP ใช้ทำอะไร
อยากนับข้อมูลแบบมีเงื่อนไขต้องใช้ฟังก์ชันอะไร (คำตอบคือ COUNTIF)

บางครั้งก็ถามคำถามเดิมหลายครั้ง เช่น ลำดับการคำนวณของ operator ( +,-,*,/ )
ในทางปฏิบัติ เรามักแบ่งลำดับการคำนวณโดยใช้วงเล็บ การถามคำถามนี้หลายข้อจึงไม่ได้วัดความสามารถอะไร ซ้ำยังสิ้นเปลืองโควต้าคำถามโดยไม่จำเป็น

[อืมม์]

บางครั้งก็ใช้ตัวย่อที่คนทั่วไปไม่ได้ใช้ เช่น HCR
ตอนแรกที่เห็นคำว่า HCR ผมถึงกับอึ้ง
เพิ่งรู้ตอนหลังว่าคือ Highlight Cell Rules ซึ่งเป็นฟีเจอร์หนึ่งของ Conditional Formatting
(ไม่รู้ว่าจะย่อเป็น HCR ทำไม)

นอกจากนี้ คำถามเกี่ยวกับ Conditional Formatting มีมากเกินไป
แถมบางอย่างใช้ในชีวิตจริงน้อยมาก เช่น Highlight Cell Rules แบบ A Date Occurring

แต่บางอย่างที่ใช้ในชีวิตจริงเยอะกลับไม่ถาม
เช่น Conditional Formatting แบบ Use a formula to determine which cells to format

คำถามเรื่อง Conditional Formatting น่าจะมีร่วม 20% ของจำนวนข้อสอบทั้งหมด ซึ่งเป็นการเสียโควตาคำถามโดยไม่จำเป็น

[อือฮึ]

บางครั้งก็ใช้ศัพท์เทคนิคที่คนใช้ Excel อาจไม่รู้ด้วยซ้ำว่าเรียกแบบนี้ เช่น
Relative Reference (หมายถึงการอ้างอิงเซลล์แบบ A2)
Mixed Reference (หมายถึงการอ้างอิงเซลล์แบบ $A2, A$2)
Absolute Reference (หมายถึงการอ้างอิงเซลล์แบบ $A$2)

ถ้าจะวัดความเข้าใจเรื่องการอ้างอิงเซลล์ ควรถามใดยใช้โจทย์คำนวณ ไม่ควรถามโดยใช้ศัพท์พวกนี้
เพราะต่อให้ตอบถูกก็ไม่ได้แปลว่าเข้าใจ

[จริง]

บางคำถามก็ไม่ได้วัดความสามารถอะไรเลย
เช่น ถามว่า syntax ของฟังก์ชัน VLOOKUP คืออะไร?
( คำตอบคือ VLOOKUP(lookup_value, table_array, column_index_num, [range lookup]) )

บางคนใช้ VLOOKUP จนช่ำชอง แต่อาจจำไม่ได้ว่า argument แต่ละตัวเรียกว่าอะไร
หรือไม่ได้จำว่าต้องเรียงลำดับ argument ยังไง
(เพราะตอนใช้จริงมี function screentips ขึ้นมาให้อยู่แล้ว ไม่จำเป็นต้องจำ)

ที่ชวนหงุดหงิดมากที่สุดคือ ทุกคำถามไม่มีภาพประกอบ แต่ดันถามว่าถ้าจะใช้เครื่องมือนี้ ต้องมีลำดับขั้นตอนและเลือกคำสั่งอะไรบ้าง

ปกติแล้วคนใช้งาน Excel มักจำชื่อคำสั่งแบบเป๊ะ ๆ ไม่ได้
คือจำได้ว่าชื่อคำสั่งประมาณนี้ อยู่ตำแหน่งประมาณนี้
แต่การจะตอบคำถามนี้ได้ต้องจำชื่อคำสั่งให้ได้แบบเป๊ะ ๆ เท่านั้น
โดยส่วนตัวมองว่าไม่ใช่คำถามที่ดี

[ที่ควรถาม ไม่ถาม]

ในทางตรงข้าม บางเรื่องที่ควรถามกลับไม่ถาม เช่น
– ค่าที่แท้จริงของวันที่
– ค่าที่แท้จริงของเวลา
– วิธีแก้ปัญหาเมื่อพบกับข้อผิดพลาด (Error)

หรือเทคนิคการการประยุกต์สูตรที่มักพบในชีวิตจริง เช่น
– การดึงข้อมูลแบบหลายเงื่อนไข
– การดึงข้อมูลลำดับสุดท้ายที่ตรงกับเงื่อนไข
– การกำจัดอักขระที่หน้าตาเหมือนช่องว่างแต่ไม่ได้เกิดจากการกด Spacebar (ไม่ใช่ White Space)

[บ่นมาตั้งเยอะ แปลว่าข้อสอบแย่มาก?]

จะว่าข้อสอบแย่ก็ไม่เชิงซะทีเดียว ด้วยข้อจำกัดที่เป็นแบบปรนัย (Multiple Choices) ต่อให้ออกข้อสอบดีกว่านี้ก็อาจวัดอะไรไม่ได้มาก

[แล้วข้อสอบที่ดีควรเป็นอย่างไร?]

โดยส่วนตัวมองว่าการทดสอบความสามารถ Excel วัดแบบปรนัยไม่ได้ ต้องวัดโดยการให้ทำเคสเท่านั้น

เคสที่ดีต้องมีความยากระดับนึงและรวมหลายเทคนิคเข้าด้วยกัน

เช่น ต้องการผลลัพธ์แบบนี้ ช่วยทำออกมาให้หน่อย

คนที่ทำได้ตามผลลัพธ์ที่ต้องการ ด้วยเวลาที่รวดเร็ว และใช้ตรรกะที่เฉียบคมคือคนเก่ง Excel

[ข้อสอบที่ว่า มีด้วยเหรอ?]

มี นั่นคือข้อสอบที่เรียกว่า FMWC (Financial Modeling World Cup)

เป็นข้อสอบที่โหดหินแบบสุด ๆ ผมเคยลองทำโจทย์ (บางข้อ) แล้วก็ต้องยอมแพ้ เพราะยากโคตร แถมให้เวลาน้อยมาก

ถ้าใครอยากทดสอบความรู้ Excel ของตัวเอง ลองค้นคำว่า FMWC แล้วฝึกทำโจทย์ในนั้นดูสิ แล้วจะรู้ว่า Advanced คืออะไร

ผมเคยทำโจทย์ข้อนึง ใช้เวลาเกือบ 2 ชั่วโมง แต่มารู้ทีหลังว่า ตอนคนระดับโลกเค้าแข่งกัน ใช้เวลาไม่ถึง 5 นาที!

ไม่เชื่อเหรอ?
ค้นคำว่า FMWC แล้วฝึกทำโจทย์เลย 🙂